شش درس ایمنی برای اپراتورهای یدککش و شناورهای خدماتی
گزارش سال ۲۰۲۵ شاخه بررسی سوانح دریایی بریتانیا (MAIB) با بررسی چند حادثه دریایی، شش محور کلیدی را برای ارتقای ایمنی شناورهای خدماتی و یدککشها برجسته کرده است؛ مدیریت خطرهای یدککشی، درک مشترک از مانورها، ارزیابی ریسک، دیدهبانی و ارتباطات، برنامهریزی مسیر و نگهداری تجهیزات از مهمترین موضوعات این گزارش هستند.
به گزارش گروه بین الملل آرتین نیوز به نقل از Maritime Journal؛ در فوریه ۲۰۲۳، یدککش Biter متعلق به شرکت Clyde Marine Services هنگام کمک به کشتی تفریحی Hebridean Princess دچار وضعیت خطرناک گِرتینگ (Girting) شد، واژگون شد و هر دو خدمه آن جان باختند.
بررسی MAIB پنج نقص ایمنی را در این حادثه شناسایی کرد: طرح یدککشی میان همه طرفهای درگیر بهدرستی درک و تأیید نشده بود؛ طناب مهار ویژه یدککشی (Gob Rope) یدککش توان تحمل نیروی واردشده را نداشت؛ سرعت کشتی مسافری از محدوده توصیهشده بندر بیشتر بود؛ بازماندن درهای ضدآب مانع شناور ماندن یدککش شد و آموزش و تجربه خدمه نیز کافی نبود.
این گزارش همچنین توصیههای باقیمانده از بررسی حادثه یدککش Svitzer Mercurius را یادآوری میکند. در دسامبر ۲۰۱۹، هنگام کمک این یدککش به کشتی کانتینری CMA CGM Marco Polo برای ورود به بندر ساوتهمپتون، یکی از اجزای اتصال طناب یدککشی دچار شکستگی شد و پنج خدمه آسیب دیدند. طناب پس از گسیختگی به عقب بازگشت و با برخورد به پنجره اتاق فرمان، آن را شکست و موجب جراحت خدمه شد.
MAIB در بررسی این حادثه، آموزش و آشنایی ناکافی نیروهای موقت به دلیل فشارهای تجاری، ارزیابی نامناسب وضعیت شناور، ضعف در نگهداری و تعمیر وینچ یدککشی، تشخیصندادن نامناسب بودن قطعه اتصال طناب و مقاومت ناکافی پنجرههای اتاق فرمان در برابر ضربه ناشی از بازگشت ناگهانی طناب را از عوامل ایمنی مؤثر دانست.
در پی این حادثه، به شرکت Svitzer توصیه شد ارزیابی ریسک جامعی در سطح ناوگان درباره احتمال گسیختگی طنابهای یدککشی، بازگشت ناگهانی آنها و خطر برخورد طناب با پنجرههای اتاق فرمان انجام دهد.
ضرورت درک مشترک همه عوامل از مانور
بررسی حادثه Biter همچنین به صدور توصیهای مشخص درباره ارتباط میان راهنمایان دریایی، تیم پل فرماندهی و خدمه یدککش منجر شد. MAIBاز انجمن راهنمایان دریایی بریتانیا، انجمن بنادر بریتانیا، انجمن مدیران بنادر این کشور، انجمن مالکان یدککش و انجمن شناورهای خدماتی خواست دستورالعملهایی تدوین کنند که بر اهمیت تبادل اطلاعات میان راهنمای دریایی و خدمه یدککش، در کنار ارتباط معمول میان ناخدا و راهنمای دریایی، تأکید داشته باشد.
هدف از این تبادل اطلاعات، ایجاد درک مشترک میان راهنمای دریایی، تیم پل فرماندهی و خدمه یدککش درباره مانور موردنظر، خطرهای احتمالی و مسئولیت هر یک از طرفهاست.
این گزارش همچنین توصیه میکند تبادل اطلاعات میان راهنمای دریایی و یدککش بهصورت رسمی تعریف و بهطور منظم اجرا شود. افزون بر این، بنادر باید محدوده و ظرفیت عملیاتی یدککشها و محدودیتهای راهنمایی دریایی را بازبینی کنند و الزام نصب و استفاده مستمر از فرستندههای سامانه شناسایی خودکار (AIS) را برای یدککشها و شناورهای خدماتی فعال در محدوده قانونی بنادر بررسی کنند.
ارزیابی ریسک باید با شرایط واقعی عملیات مطابقت داشته باشد
یافتههای MAIB درباره شناورهای تجاری کوچک بارها نشان داده است که ضعف در ارزیابی ریسک و مدیریت ایمنی میتواند به حوادث مرگبار منجر شود. در مارس ۲۰۲۳، یک قایق تجاری ۱۱ متری ثبتشده در جزیره آنگویلا، هنگام اجرای تور تفریحی دریایی وارد خلیجی شد که در آن امواج شدید و متلاطم شکل گرفته بود. امواج قایق را درهم شکستند و چهار مسافر و دو خدمه آن به دریا افتادند. کمکناخدا و یکی از مسافران زن در این حادثه جان باختند.
MAIB در بررسی این سانحه، ناکارآمدی سامانه مدیریت ایمنی، ارزیابینشدن خطرهای عملیات دریایی و نبود برنامه سفر را از مهمترین عوامل مؤثر شناسایی کرد. از جمله توصیههای این نهاد، تدوین و اجرای سامانه مدیریت ایمنی دریایی و گنجاندن الزامات مرتبط با مدیریت ایمنی در بازرسی شناورهای تجاری کوچک بود.
در حادثهای دیگر، شناور تندروی تجاری Lundy Explorer که برای اجرای تورهای دریایی مورد استفاده قرار میگرفت، هنگام خروج از بندر ایلفراکومب در ژوئن ۲۰۲۳ با موجی بلند روبهرو شد و پس از برخورد شدید با موج مقابل، یکی از مسافران از صندلی جلویی خود به بیرون پرتاب شد. این مسافر دچار شکستگی ستون فقرات و فلج دائمی شد.
بررسی این حادثه، چیدمان نامناسب صندلیهای مسافران، ارائهنشدن توضیحات ایمنی کافی و پیشبینیناپذیری شرایط محیطی محلی را از عوامل مؤثر دانست. MAIB توصیه کرد دستورالعملهای عملیاتی برای بررسی شرایط پیش از حرکت و نحوه اقدام در صورت تغییر وضعیت دریا تدوین شود، توضیحات ایمنی پیش از سفر ارائه شود، ارزیابی ریسک با خطرهای واقعی مطابقت داشته باشد و از صندلیهای مخصوص سرنشینان شناورهای تندرو استفاده شود.
دیدهبانی و ارتباطات همچنان از اصول بنیادین ایمنی هستند
در سپتامبر ۲۰۲۳، شناور پشتیبانی غواصی Karin هنگام فعالیت در منطقه Scapa Flow در جزایر اورکنی با یک غواص تفریحی که در حال توقف رفع فشار بود، برخورد کرد. غواص در اثر برخورد با پروانه در حال چرخش شناور جان باخت.
MAIBدر بررسی این حادثه سه نقص ایمنی را شناسایی کرد: دیدهبانی ناکارآمد، ارتباطات ناکافی میان شناورها و ضعف در اقدامات کاهش خطر. این نهاد همچنین خواستار بازنگری مبتنی بر ارزیابی ریسک در عملیات غواصی تفریحی شد؛ بازنگریای که باید کنترل و نظارت بر فعالیت شناورهای پشتیبانی غواصی و تعداد شناورهای مجاز برای فعالیت همزمان را نیز در بر بگیرد.
در ژوئیه ۲۰۲۴، شناور پشتیبانی Isabell Princess of the Sea در بندر گوچک ترکیه با قایق تندروی بدون سرنشین Vega که در حال حرکت با جریان آب بود، برخورد کرد. شناور پشتیبانی با سرعت حدود ۲۷ گره دریایی در محدوده داخلی بندر حرکت میکرد و از روی قایق عبور کرد؛ در این حادثه تنها سرنشین Vega گرفتار شد و جان باخت.
در بررسی این سانحه، حرکت با سرعت بالا و بدون برنامه در شب، نبود دیدهبانی مؤثر و مشخصنبودن مسئولیتها و اختیارات عملیاتی از عوامل اصلی اعلام شدند.
این حوادث برای اپراتورهای شناورهای خدماتی اهمیت ویژهای دارند؛ زیرا فعالیت این شناورها معمولاً با حضور همزمان چند شناور، غواصان، نیروهای نقشهبرداری، تردد بندری، قایقهای تندرو و تغییر شرایط محیطی همراه است. در چنین عملیاتی، دیدهبانی مؤثر، تعیین روشن مسئولیتها و ارتباط مستمر میان شناورها همچنان از اساسیترین الزامات ایمنی محسوب میشوند.
برنامهریزی مسیر فقط مختص کشتیهای تجاری بزرگ نیست
در ژوئیه ۲۰۲۴، شناور پشتیبانی غواصی Jean Elaine به طول ۲۱.۹ متر، هنگام مانور خروج از منطقه Saint Peter’s Pool در Deer Sound در جزایر اورکنی، با کاهش سطح آب و در جریان جزر به گل نشست. شناور بهشدت کج شد و آب به داخل آن نفوذ کرد. در نهایت خدمه آن را ترک کردند، اما این حادثه تلفات جانی نداشت.
MAIB نبود برنامه سفر، هماهنگی ضعیف میان ناخدا و گروه غواصی، نداشتن گواهینامههای لازم و وضعیت نامناسب بدنه شناور را از مسائل ایمنی این حادثه برشمرد.
بررسی حادثه شناور Calypso 2 نیز نبود برنامه سفر را بهعنوان یکی از نواقص ایمنی مطرح کرد. سایر بررسیهای MAIB نیز همچنان پیامدهای فاصلهگرفتن عملیات واقعی از برنامهریزی اولیه را نشان میدهند.
در شناورهای تجاری کوچک، کوتاهبودن مسیرها، آشنایی با آبراههها و تردد مکرر در محدوده بندر ممکن است این تصور را ایجاد کند که برنامهریزی رسمی مسیر ضرورتی ندارد؛ اما یافتههای MAIB چنین برداشتی را تأیید نمیکند. برنامهریزی مسیر، ارتباطات و ارزیابی ریسک عملیاتی همچنان از الزامات ایمنی شناورهای خدماتی و تجاری کوچک هستند.
در این گزارش تأکید شده است که مسئله اصلی، طول مسیر دریانوردی نیست، بلکه بررسی دقیق خطرهای مرتبط با عملیات موردنظر پیش از آغاز آن است.
نگهداری تجهیزات و رعایت استانداردهای ایمنی
یافتههای مربوط به حادثه Svitzer Mercurius نمونه روشنی از ضعف در پایش و نگهداری تجهیزات است. نگهداری نامناسب وینچ یدککشی موجب آلودگی و لغزش آن شده بود و وضعیت نامناسب قطعه اتصال طناب یدککشی نیز بهموقع تشخیص داده نشده بود. در بررسی حادثه Jean Elaine نیز نقصهای بدنه شناور بهعنوان یکی از مسائل ایمنی مطرح شد.
گزارش MAIB همچنین به ارزیابی اولیه حادثه شناور ایمنی و پشتیبانی Vos Tracker در اوت ۲۰۲۵ اشاره دارد. در جریان تعمیر و نگهداری قایق نجات سریع این شناور، دو نفر به دریا افتادند. هر دو نفر بدون آسیب نجات یافتند، اما قایق نجات سریع دچار خسارت شد.
برای اپراتورهای یدککش و شناورهای خدماتی، وضعیت تجهیزات صرفاً موضوعی مربوط به تعمیر و نگهداری نیست؛ طنابهای یدککشی، وینچها، طنابهای مهار، بدنه شناورها، تجهیزات بازیابی افراد و دیگر ابزارهای حیاتی ایمنی، هر یک میتوانند به حلقهای آسیبپذیر در زنجیره ایمنی تبدیل شوند و در صورت نقص، کل عملیات را با خطر مواجه کنند.

